0918.924.388

Phân tích rủi ro tài chính là gì? Cách ngăn ngừa và xử lý rủi ro

  13/06/2018

Một trong những rủi ro trọng yếu khi điều hành doanh nghiệp chính là rủi ro tài chính. Vậy khi phân tích rủi ro tài chính thì làm sao để có thể ngăn ngừa và xử lý kịp thời?

Trên thực tế, quản trị rủi ro tài chính đều không được doanh nghiệp Việt Nam quan tâm đúng mức. Cho dù rủi ro trong môi trường kinh doanh luôn rình rập khắp mọi nơi. Rủi ro có thể khách quan bên ngoài hay chủ quan bên trong phát sinh từ nội tại doanh nghiệp. Mọi rủi ro đều gắn liền với khả năng sinh lời.

Trong đó rủi ro tài chính được coi là trọng yếu, nếu không được quản trị tốt thì thiệt hại của rủi ro tài chính gây ra sẽ trở thành gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp. Nếu rủi ro quá lớn, không khắc phục được, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng suy thoái, mất khả năng thanh toán và có thể bị phá sản.

Rủi ro tài chính có thể khiến nhà quản trị mất thăng bằng

Rủi ro tài chính là gì?

Rủi ro tài chính là những rủi ro có liên quan đến sự giảm giá tài chính (còn gọi là rủi ro kiệt giá tài chính) và rủi ro từ việc thực hiện các quyết định tài chính làm ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Mục tiêu của hoạt động kinh doanh và của quản trị tài chính doanh nghiệp đều nhằm tối đa hóa giá trị tài sản cho chủ sở hữu mà trực tiếp là tối đa hóa lợi nhuận doanh nghiệp.

Rủi ro giảm giá tài chính

Rủi ro giảm giá tài chính (còn gọi là rủi ro kiệt giá tài chính) là sự khác biệt giữa lợi nhuận thực tế và lợi nhuận kỳ vọng gắn liền với sự biến động của yếu tố giá cả thị trường như lãi suất, tỷ giá, giá cả hàng hoá hoặc chứng khoán. Định nghĩa này xuất phát từ bản chất của rủi ro là sự khác biệt giữa giá trị thực tế và giá trị kỳ vọng.

Sự biến động hay sự khác biệt của lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận kỳ vọng chính là thước đo mức độ ảnh hưởng của rủi ro giảm giá Tài chính. Và rủi ro này cũng phản ánh sự nhạy cảm của lợi nhuận doanh nghiệp trước sự biến động, giá cả thị trường. Việc phòng ngừa rủi ro giảm giá tài chính thường gắn liền với việc sử dụng các công cụ tài chính phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, quyền chọn và hợp đồng hoán đổi.

Rủi ro từ việc thực hiện các quyết định tài chính

Khác với rủi ro giảm giá tài chính, rủi ro từ việc thực hiện các quyết định tài chính là sự khác biệt giữa lợi nhuận thực tế và lợi nhuận kỳ vọng của DN gắn liền với các hoạt động tài chính như: Huy động vốn, đầu tư sử dụng vốn kinh doanh hoặc phân phối lợi nhuận của DN…

Xem thêm bài viết: Khái niệm và ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp

Nhận diện rủi ro tài chính

Có thể nói, rủi ro tài chính rất đa dạng và dạng nào cũng có thể dẫn đến hậu quả “chết người” đối với doanh nghiệp.

Có nhiều loại rủi ro tài chính khác nhau

Dưới đây là một số rủi ro liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động quản trị tài chính của các doanh nghiệp:

- Rủi ro pháp lý (ví dụ, nâng khống giá trị tài sản để vay vốn, che giấu lợi nhuận khi khai thuế, che giấu thông tin, báo cáo tài chính không trung thực...).

- Rủi ro tín dụng (ví dụ, chậm trễ trả nợ đến hạn nên bị ngân hàng cắt cho vay hoặc cho vay với điều kiện ngặt nghèo hơn).

- Rủi ro thanh khoản (ví dụ, do quản lý dòng tiền kém nên xảy ra thiếu hụt tiền mặt để thanh toán nợ đến hạn hoặc tài trợ cho các hoạt động quan trọng và khẩn cấp...).

- Rủi ro nợ xấu (ví dụ, bị khách hàng chây ì, lừa đảo, chiếm dụng vốn...).

- Rủi ro mua hàng (ví dụ, công ty ứng trước tiền nhưng nhà cung cấp không giao hàng, hoặc giao hàng sai chất lượng, số lượng...).

- Rủi ro thất thoát (ví dụ, bị nhân viên gian lận, tham ô, ăn cắp...).

- Rủi ro đầu tư và quản lý đầu tư (ví dụ, đầu tư kém hiệu quả, gây thua lỗ; quản lý đầu tư kém, gây thất thoát...).

- Rủi ro hợp đồng (ví dụ, hợp đồng thiếu chặt chẽ gây bất lợi về mặt nghiệm thu, thanh toán hay thu tiền...).

- Rủi ro giao dịch (ví dụ, có nhầm lẫn, sai sót trong giao dịch tài chính, gây thiệt hại).

- Rủi ro lãi suất (ví dụ, vay tiền với lãi suất thả nổi, khi lãi suất tăng cao bất thường, công ty thiệt hại nhiều).

- Rủi ro tỷ giá (ví dụ, biến động tỷ giá đô la Mỹ/tiền đồng vừa qua gây thiệt hại cho nhiều doanh nghiệp vay ngoại tệ hoặc mua hàng theo giá đô la Mỹ).

- Rủi ro hệ thống quản lý tài chính.

- Rủi ro kiểm toán (ví dụ, bị xuất toán, công bố thông tin bất lợi...).

- Rủi ro giá cổ phiếu (ví dụ, bị đẩy giá, đè giá bất thường, gây nguy cơ bị thâu tóm).

- Rủi ro hoạch định tài chính (ví dụ, hoạch định dòng tiền sai, gây thiệt hại).

- Rủi ro báo cáo quản trị (ví dụ, báo cáo số liệu sai dẫn đến ra quyết định sai).

- Rủi ro chiến lược (ví dụ lựa chọn chiến lược đầu tư sai, gây hậu quả lớn).

Phân tích rủi ro tài chính là gì?

Phân tích rủi ro tài chính của doanh nghiệp là phân tích, đánh giá nguy cơ, khả năng xuất hiện và mức độ nguy hại của các rủi ro.

Phân tích rủi ro tài chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả

Rủi ro tài chính có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trên thực tế, phần lớn các doanh nghiệp kinh doanh trên thị trường đều ngại rủi ro, vì thế khi xem xét tác động của rủi ro tài chính, mặt tác động tiêu cực của rủi ro thường được các DN quan tâm xem xét, đánh giá đầy đủ hơn. Bởi nếu rủi ro quá lớn, không khắc phục được, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng suy thoái, mất khả năng thanh toán và có thể bị phá sản.

Xem thêm: Tác động của rủi ro tài chính đối với doanh nghiệp là gì?

Công cụ phân tích rủi ro tài chính

Để tiến hành các phân tích tài chính, doanh nghiệp có thể sử dụng các công cụ phân tích cơ bản như cây phân tích, sơ đồ xương cá, biểu đồ Pareto... Trong phân tích rủi ro, các yếu tố rất quan trọng là những thông tin, dữ liệu đầu vào, bao gồm dữ liệu và kinh nghiệm quá khứ cùng với dự báo xu hướng cho giai đoạn trước mắt và tương lai xa hơn. Tuy vậy, quan trọng bậc nhất vẫn là nhận thức sâu sắc của ban lãnh đạo về tính chất nguy hại của các rủi ro từng xảy ra hay đang tiềm ẩn và tầm quan trọng của hoạt động quản trị rủi ro.

Ví dụ về biểu đồ Pareto

Xem thêm: Các công cụ phân tích rủi ro tài chính của doanh nghiệp

Ngăn ngừa rủi ro tài chính

Muốn ngăn ngừa rủi ro tài chính thì doanh nghiệp phải nhận diện chính xác các loại rủi ro có thể xảy đến. Dưới đây là cách ngăn ngừa một số loại rủi ro thường gặp:

Ngăn ngừa rủi ro thanh khoản

Rủi ro thanh khoản là một rủi ro trong lĩnh vực tài chính xảy ra khi doanh nghiệp không cân đối được khoản thu chi dẫn đến thiếu hụt hay dư thừa, không đáp ứng được nhu cầu doanh nghiệp.

Do vậy doanh nghiệp phải quản trị dòng tiền tốt thì mới có thể ngăn ngừa rủi ro thanh khoản. Đừng để xảy ra tình trạng “chạy ăn từng bữa” hay “giật gấu vá vai”, phải có kế hoạch dòng tiền cả trong ngắn hạn và dài hạn. Đừng chủ quan bởi kể cả doanh nghiệp bạn có là “người khổng lồ” thì cũng có thể “gục ngã” bởi “đứt mạch máu” dòng tiền bởi mất khả năng thanh khoản kể cả công ty đang làm ăn sinh lời.

Ngăn ngừa rủi ro pháp lý

Rủi ro pháp lý là những sự kiện khách quan, xảy ra bất ngờ, gây thiệt hại cho doanh nghiệp, bị gây nên bởi yếu tố chủ quan của doanh nghiệp và yếu tố khách quan từ bên ngoài xảy ra trong quá trình hoạt động.

Rủi ro pháp lý là vấn đề quan trọng hàng đầu đối với doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi và hệ thống pháp luật đang còn nhiều sự bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo, phức tạp...

Để ngăn ngừa rủi ro này khi phân tích rủi ro tài chính của công ty thì bạn phải “nắm trong tay” hệ thống pháp luật tài chính, kế toán và có ý thức tuân thủ pháp luật. Nếu cảm thấy không thể nắm bắt được hết luật thì phải có một công ty tư vấn hỗ trợ. Chỉ cần doanh nghiệp sai phạm và thiếu tuân thủ pháp luật như chuẩn mực kế toán, quy định về tài chính… cũng có thể gây ra những hậu quả không lường. Không ít doanh nghiệp còn cố tình vi phạm pháp luật trong quá trình vay vốn, khai báo thuế, lập báo cáo tài chính thiếu chính xác...

Ngăn ngừa rủi ro biến động yếu tố giá cả thị trường

Sự biến động của yếu tố giá cả thị trường như lãi suất, tỷ giá, giá cả hàng hoá hoặc chứng khoán cũng tạo nên những rủi ro tài chính. Những rủi ro này có thể được ngăn ngừa bằng cách sử dụng các công cụ tài chính phái sinh (hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi...).

Rủi ro tài chính trên thị trường chứng khoán cũng tác động đến doanh nghiệp

Ngăn ngừa rủi ro hệ thống quản lý tài chính

Rủi ro hệ thống quản lý tài chính xảy ra khi các chính sách, quy định, quy trình liên quan trong hệ thống quản lý mâu thuẫn nhau. Do đó muốn ngăn ngừa rủi ro hệ thống quản lý tài chính cần xây dựng, rà soát, hiệu chỉnh tất cả các vấn đề liên quan đến lĩnh vực tiền, hàng, tài sản, vật tư..., bịt kín các lỗ hổng trong các giao dịch, thu, chi, xuất nhập hàng hóa... Những rủi ro liên quan đến con người có thể được ngăn ngừa từ khâu tuyển dụng, đào tạo, đánh giá, giáo dục ý thức kỷ luật, khơi gợi lòng chính trực... song song với các biện pháp kiểm soát quá trình, kiểm soát chéo, kiểm tra đột xuất, định kỳ...

Xử lý rủi ro tài chính

Xử lý rủi ro là tập hợp các hoạt động nhằm ứng phó với một hay nhiều rủi ro đã xảy ra, mà về bản chất là xử lý một sự cố hay một tình huống khủng hoảng tùy theo mức độ nguy hại.

Làm sao để xử lý rủi ro tài chính một cách chuyên nghiệp, tránh bị động, lúng túng, thậm chí hoảng loạn khi gặp “khủng hoảng tài chính”? Điều doanh nghiệp cần chính là lập kế hoạch tài chính chi tiết với các kịch bản (scenario) và quy trình (procedure) xử lý rủi ro. Không thể chuẩn bị sẵn mọi kịch bản cho mọi tình huống nhưng cần có một số quy trình cho những rủi ro trọng yếu thường gặp.

Bằng cách phân tích rủi ro tài chính của doanh nghiệp với cách thức nhận diện, phân loại, sử dụng công cụ phân tích như trên thì doanh nghiệp hoàn toàn có thể xác định được rủi ro nào thực sự là mối nguy (threat), có thể đe dọa đến “sức khỏe” hay “tính mạng” doanh nghiệp.

Tóm lại, rủi ro tài chính tuy có đặc thù riêng, nhưng có thể nói là bao trùm lên mọi loại rủi ro. Phân tích rủi ro tài chính để quản trị hiệu quả chính là hoạt động nhằm bảo vệ “cơ thể” doanh nghiệp khỏi những tác động từ gây “thương tích” đến phá sản doanh nghiệp. Vậy nên doanh nghiệp đừng bao giờ tiếc tiền để đầu tư cho nhân sự quản trị tài chính như một Giám đốc Tài chính giỏi để quản lý rủi ro tài chính trong cơ cấu tổ chức của một doanh nghiệp.

Để tìm hiểu thêm nhiều thông tin hữu ích về tài chính vui lòng truy cập chuyên mục: Tin tức

  • Một CEO chuyên nghiệp cần phải nắm vững những chỉ số tài chính

    Một CEO chuyên nghiệp cần phải nắm vững những chỉ số tài chính

  • 5 lời khuyên giúp bạn mua sắm trực tuyến một cách an toàn

    5 lời khuyên giúp bạn mua sắm trực tuyến một cách an toàn

  • Cùng Smartrain.vn tìm hiểu về chỉ số hiệu suất chính yếu (KPI)

    Cùng Smartrain.vn tìm hiểu về chỉ số hiệu suất chính yếu (KPI)

  • Tìm hiểu về chiến lược định giá dành cho doanh nghiệp

    Tìm hiểu về chiến lược định giá dành cho doanh nghiệp

  • Tìm hiểu về hoạch định dòng tiền dự án đầu tư

    Tìm hiểu về hoạch định dòng tiền dự án đầu tư

  • 5S – Công cụ quản lý hoạt động doanh nghiệp hiệu quả?

    5S – Công cụ quản lý hoạt động doanh nghiệp hiệu quả?

  • Làm thế nào để trở thành Giám đốc bán hàng chuyên nghiệp?

    Làm thế nào để trở thành Giám đốc bán hàng chuyên nghiệp?

  • Làm thế nào để quản lý dòng tiền hiệu quả?

    Làm thế nào để quản lý dòng tiền hiệu quả?